زلزله

اون جا همه خانم مهندس صداش می کردن . نپرسیدم رشته تحصیلیش چی بود اما می دونم که مهندسی تو خونش جریان داشت . مهندسی انسانیت . در راه رفتنش ، حرف زدنش و نگاهش قدرتی زیبا بود . چادری بر سر داشت و در زیر آن چادر مانتویی آکنده از گل های ظریف سبز رنگ به چشم می خورد که هماهنگی کامل آن  با روسری و شلوارش ، گویای منش و وقارش بود . به دیواری نیمه ریخته از زلزله تبریز در روستای گونجیک تکیه داده بودم  و به هم همه خانم های روستا که روی صحبتشان خانم مهندس بود می نگریستم . با آرامشی ستودنی حرف هایشان را گوش می داد . دردشان را می فهمید این را در چشمانش می دیدم . تمام قوایش را جمع کرده بود تا با حداقل امکاناتی که در دسترس بود بیشترین آرامش را برای ساکنین این روستا فراهم سازد . دختر بزرگ خانم مهندس در کنارم ایستاد و در گوشم نجوا کنان گفت : آرامشش را می بینی ؟ پشت این نگاه آرام التهابی بزرگ است که شاید در این جا فقط من آن را می فهمم چون شب ها هنگام خواب چشمانش پر از اشک می شود و تمام باری که در طول روز با قدرت بر دوش می کشد را شامگاه روانه چشمانش می سازد تا صبح بعد چشمانش توان نگه داشتن سیل اشک هایش را داشته باشد . هیچ گاه چنین توانی را در خود ندیده ام. درس انسانیتی که این دو زن به من آموختند وصف ناپذیر است . آمیخته شدن با انسان بالاترین تبلور انسانیت بشر است . زخم خورده های زلزله تنها به دنبال تأمین نیازهای مادی روزمره شان نبودند آن ها حتی بیشتر ، گوشی برای شنیدن زخم های عمیقترشان می خواستند زخم هایی عمیق بر روانشان . از این دو زن آموختم که یک کمک انسان دوستانه هم حتی می تواند انسانیت زدا باشد و چقدر پیچیده است این انسانیت . فهمیدم که درد ما ، از دست دادن سر پناه زندگیمان شاید نباشد ؛ کاهش درد ما با تأمین نیازهای اولیه روزمره امان شاید حاصل نشود . فهمیدم انسانیت می تواند در بالاترین کمک های انسان دوستانه بده بستانی شود و در مقابل دیدم که چگونه انسانیت می تواند باز مهندسی شود و چقدر ما محتاج آنیم . ملیحه و ندای عزیزم ممنوم

The logic of more versus better

The latest results of medical implications of including, even partially, GMC into our food chain is certainly alarming. I do not remember with precision how long the arguments against adopting, and integrating this other technological (sic scientific) result into our lives have been going on. For myself almost 25 years have past since my first arguments against GMC. Something deeply wrong seemed to me at different levels. But the one argument which seems today more important to have in mind, was an argument against those friends, and researchers for whom the results would justify the process. And to what results were they referring?

More efficiency, better rationalization, the two major pillars of many technocratic argumentations. Well it seems that we are forced to consider two major issues:

1-    More is not necessarily better

2-    If there is not more, how can we do with less and better

The argument can not be concluded on the basis of principles alone. We need discussing, imagining, and creating much better specific ways of living on the basis of better, and not more. It seems that we are at the beginning of a long path of research, knowledge construction, network building allowing us to move in this direction. Such an undertakings will have specific implications for our individual lives, as well as societal organization.

Consolidating the Margin

Life passes enjoyably and fast.

 

It’s almost ten years since in our meetings with my friend Professor David Ewick, for our enjoyment as well as for preparations for a joint Graduate School seminar, we kept a series of working meeting/discussions on a certain number of subjects, including Orientalism, poetry, the sense of intellectual activities, and processes of knowledge construction. These exchanges were both very enjoyable, and extremely rich.[1]

One of the most interesting topics in those meetings was, since the rise of modernity, considerations in regard to different spaces and patterns of insertion of discourses created by intellectuals within the society.

One the major points made was that the normal pattern of discursive insertion of intellectuals has been, until the last quarter of the twentieth century, towards the people situated at the core of power structures in the society. The result of this was:

· to allow the existing power structure to incorporate some of the arguments of the critical discourse into its own legitimizing argumentation;

· to insert the producers of the critical discourse into the core of the structure, or

· much more seldom, to bring these intellectuals into the center as the new occupiers of the core power structure.

What happened in the last quarter of the twentieth century, a new phenomenon, was that some thinkers refused to address their discourse to core of the power structure, and opted for much more autonomy, at the margins of the society. These people were by no means marginalised or disempowered. They had, at least, as much inbuilt capacities as those who were occupying the core of the system, but did not want to be in the core, nor aim to improve the core power structure. They had opted for the margin as the location for creating, and sharing, their discursive contributions.

Now, ten years later, my friend Daniel is kindly sending me the first draft of his paper in preparation for his PhD dissertation, in which he’s suggesting two types of social movements, one aiming to influence top-down decision making processes and the other in large measure ignoring them. As Daniel is asking me to comment on his paper, and considering my own trajectory of the last ten years, I thought that I will be more comfortable discussing why and how we can grasp the sense of the movements which are consolidating the margin.

 

Ten years ago the idea of the margin, as formulated at the time, was still referring in one way or other to the existing power system structured within the society.

 

Today, the issue of importance of the margin as the site for the production of meaningful discourse and practices related to the ways we live together, continues to be valid, and of greater importance. although it seems that in order for the margin to be better understood we need to consider the following:

Power structures within the society, particularly the alignment of hegemonic powers within the state, seem to be paradoxically poor at the discursive level and very determined in their practical agenda for the entire society.[2]

 

In such circumstances, what critical and creative thinkers used to do was to create a very important, well-articulated and content-wise rich discourse criticizing the wrongdoings of the system, but this does not have the desired effect of bringing changes. The mainstream discourse, by incorporating some arguments of critical thought and practices in a purely cosmetic way, is succeeding in emptying their content. The best case which could be mentioned here is some of the ecological and environmentalist arguments which have been absorbed into the discourse of the state without their core critique even being presented.

 

What seems to be happening is that creative thoughts and social cultural initiatives are being at the same time rich at the level of the content of the discourse and that they are creating as well an imagination at the level of practices they are engendering.

The importance of this new situation is that the existing power structure and the core elements of it are no more the interlocutory of critical imaginative discourses and practices within societies.

Without ignoring the misuse and abuse of collective resources, both material and immaterial, creative thought and practices are using primarily their own resources for generating tangible new social realities.

This is been done at the margin of the societies, which is becoming the location at which societies are living and inventing their best.

 

 

 

[1] There were some common aspects in the situation we had in our life in Japan at the time. Neither David, nor me were in our national community’s ghetto in Tokyo. Neither of us were judgemental towards certain aspects of Japanese society.

 

[2] The best example could be the Bush administration in the United States. It is fascinating to see the poverty of the discourse coming out of the state which accompanied the huge social, political and international agenda that they followed at a practical level.

The same could be said for Reagan administration in US or David Cameron government in the UK and many other examples across the planet.

THE STUDENT WHO BECAME BETTER THAN HIS TEACHER

اگر آرزوی هر استادی دیدن روند رشد دانشجوییست با فرآیند متصور بر این که آن دانشجو می تواند از خود استاد بهتر شود ؛ اکیلا گتو Akila Gothoh  چنین موردی است . او پس از تحصیلات کارشناسی ، کارشناسی ارشد و دکترییش که افتخار داشتم در سمینارهای  من انجام گرفتند روانه Aka Mura در جزیره بزرگ جنوبی ژاپن Kiyushu گردید و در آن جا ، آموخته هایش را در بهترین کیفیت تجربی بروز داد . خوشحالم که مطبوعات ژاپنی این بزرگ مرد نظریه و تجربه را بالاخره کشف کردند  .

(2)今ある現実 別の世界も

2012年04月17日

 
赤村のカフェでワークショップを開く後藤彰さん。原点は、学び対話する学生時代のゼミ風景だ=後藤さん提供

■赤村スローカフェ・クリキンディ店長

現代では、社会格差や環境破壊など、問題が山積している。原発が良い例だが、私たちの「豊か」な暮らしが、こうした問題を起こし続けるシステムに依存していることを、忘れてはいけないだろう。

こういった問題を批判することも大切だが、もう一歩先に進んでいくには、「こたえを生きる」ことが必要だ。僕の現時点でのこたえは「お金ではなく、自然と人とのつながりに大いに頼り、多彩な仲間とコミュニティーをつくり愉快に生きる」ということだ。

この思いの原点は高校生の頃にさかのぼる。制服も校則もない私立の和光高校(東京都)に通った。部活でサッカーに明け暮れたが、一方でオゾン層破壊、酸性雨、森林破壊などの環境問題について、自分で調べて学んだ。例えば、大規模な牧場と安いハンバーガーの肉、熱帯雨林の破壊のつながり。「そんなことをいちいち意識してたら、食べるものがなくなるよ」という友人の言葉に「でも、それが現実じゃないか。そんな現実は受け入れたくない」と憤りを感じたことを鮮明に覚えている。

テレビや新聞を通して、紛争、飢餓、貧困、不正、汚職などが伝わってくる。「何で世の中は、こんな理不尽なことがまかり通っているんだ」というネガティブな感情を抱いていた。

そんな折、「木を植えた男」というアニメーション映画を見た。羊飼いの老人が荒野にドングリをまき、苗木を育て、木を植えていく。ついには荒れ地を豊かな森に変えてしまう物語だ。「人間は破壊の神にもなり得るが、創造の神にもなり得る。尊い存在だ」といった一節があり、強い衝撃を受けた。今思えば「異なる現実を作り出すことは可能」ということを意識した原点だ。

その後、1年の浪人を経て、中央大総合政策学部に入った。モジュタバ・サドリア氏というユニークな教授のもとで社会を批判的に捉え、代替案を考えることを徹底的に学んだ。学部1年から大学院博士課程までの学生が集うゼミでは、「問題意識は何か」「この社会でどう生きたいのか」を常に問われた。社会学や文化人類学、哲学などの学問分野を横断しながら、「開発や発展の前提となっている近代とは」といった問いを文献を読み、議論することで深めた。

理論的な学びの中で、「今ある現実が、たったひとつの現実ではない」「別の世界はあり得る」という強い認識を作ることが出来た。この認識は、今でも僕の土台となっている。

Contemporarily and Giorgio Agamben

現代論

 

夜中に起きたら、インターネットのスピードの遅さにまけず、妻は頑張って新しい韓国のドラマを見ていた。

私たちの関係が始まってから今まで、二人の間で楽しんできたmidnight何々。

その日も、韓国のドラマの後で妻と二人で、“midnightお茶”をした。

 

妻は、友達との会話の中でこの韓国のドラマの存在を知り、見始めた。

そして、実際にそれを見てまたその見たものを会話の中に還元していく。

これはある意味で現代美術経験ではないだろうか。

 

妻は、寝るのが大好きなのにもかかわらず、夜中そのドラマを見るために頑張っている。

それを見て、やはり私の妻は美術傾向な存在であると考え、うれしくなってベットに戻った。

 

私の研究所では、プリンターはキッチンの近くに置いてある。

その日、プリントアウトをしているとき、キッチンから話し声が聞こえてきた。

研究所の所長と2人のアシスタントが一緒に話していたのだ。

3人はとても楽しそうに、そしてその話をするのがとても当たり前のように昨夜のテレビドラマの話をしていた。

 

この2つの経験を通して、いくつかの質問が頭に浮かんだ。

Giorgio Agamben は正しいのではないだろうか。

これは私たちの現代の条件ではないだろうか。

世界中にあふれる文化活動のメインアクターの多くは女性なのではないだろうか。

زیبایی طبیعت را دیده بودم اما بیش از آن بود ؛ بهار را دیده بودم اما این بهار دگر بود .


پس از یک تماس تلفنی ، اولین بار بود که مصطفی را ملاقات می کردم . من بودم واو ، در کنار رودخانه ای مشهور در یک شهر بزرگ اروپایی و یک نیمکت . در آن جا بود که برایش گفتم چرا به نظر من باید به ایران بازگشت . مصطفی شخصیت قویی دارد و ذهنی پویا . خوبی های زندگی را می داند و قدر می شناسد .

بعد از آن روز چندین بار در سال 90 در رخدادهای اجتماعی ملاقات داشتیم . آری او نیز به ایران بازگشته بود . به دعوت مصطفی در تعطیلات نوروز سال 91 به شهر بوشهر رفتم . آپارتمان مجللی بود . دو سه روز اول را در آن گذراندیم . جالب است صحبت از بازگشت به ایران و شهری اروپایی و حال تجربه زیبایی های بهار ایران و بوشهر وروستای مادری مصطفی . باغ های جنگل وار پی در پی خرما مفتون آمیز بودند . چه شکل شکوفا و بخشنده ای دارد این درخت خرما و چه ستون استوار و پایداری است این تنه درخت که ضخم مانند یا همانند پوستی سن گزیده نقش برگ های بریده شده ، لایه لایه بر آن حک شده است .

وارد جاده ای فرعی شدیم . این بار رانندگی بر عهده نوجوانی 16-15 ساله به نام علی بود . چه زیبا رانندگی  می کند . پیش آهنگیش در رد کردن دست اندازها و فهمیدن پیچ های تند جاده ، ماشین پشت سر را نیز از زیبایی های طبیعت بهره مند می ساخت . درایت زیبایی بود . حال مزرعه های وسیع گوجه فرنگی و توت فرنگی از نزدیک شدن به یک روستا خبر می داد . با گردش به چپ جاده ای خاکی در حاشیه یک روستا هویدا شد و سپس بزرگ دربی آهنین گشوده ، منتظر ما  . گفتنی زیاد است . شعفی عظیم در این چند روز تجربه شده اند . روز دوم قرار به پیک نیکی در کوه های نزدیک دریاچه بود . با دو ماشین برای پیک نیک حرکت کردیم . اتوموبیل ما عملاً کمی آهسته رفت تا عظمت طبیعت زیبای اول بهاری برای من و آخر بهاری برای عزیزان منطقه را تجربه کنیم  . پدر مصطفی بر بالای صخره ای مشرف به دریاچه سد ، کمی آن ورتر روی یک تپه تنها نشسته بود . او مردیست روستایی ، با تمام عمق ، وسعت و قدرت کلمه . هر اقدامی که می کند ، هر کلامی که می گوید تمام جوانب را می سنجد و سپس … . در زندگیم زیبایی های فراوانی را دیده ام ولی دیدن انسانی که در زیبایی طبیعت نه هیجان زده ، حیرت آمیز ، بلکه به عنوان بخشی از آن در آن ادغام شده ، آن را می فهمد و زندگی می کند ؛ چنین ندیده بودم  .

با کندترین سرعت راه رفتم تا این زیبایی بهتر در درونم بنشیند . وقتی بالاخره به او رسیدم دیدم ( سکوت ) ؛ یادم رفته بود که پدر مصطفی یک پایش در صانحه های از وسط ساق پا قطع شده . چقدر زیبایی در این مرد نهفته است ! دیدم پروتزش را درآورده است و کفش دیگر پایش را نیز هم . در حال پاک کردن سبزی های وحشی تازه چیده اش از کوه بود ؛ با افکاری بس عمیق که نمی دانم پیرامون پسر ارشد شهید شده اش بود یا نوه کوچک یک سال و نیمه شیرینش ولی عمیق بود . هیچ نگفت هیچ نپرسیدم ولی نمی دانم چرا حس این که خیلی درس یادم داد در من نشست .

ممنونم مصطفی .

Urban settlement: When temporary is not!

Urban settlement: When temporary is not!

Evolution of a refuge city
Town and unit planning enabling refugees to sustain themselves
designed by: Shaikha f Al-Mubaraki
tutors: Dr. Abdulmutalib Al-Ballam, Professor Quinsan Ciao
Kuwait University, Dept. of Architecture, College of Engineering and Petroleum
Asia – Kuwait – Kuwait

Nominated

Discipline(s): Architecture

Project text:
More than 55% of refugees never return to their homeland, staying in camps for an average of 17 years, occasionally even for a lifetime. Hence there is a desperate need for refugee camps to be able to evolve into towns. Camps have existed since 1951 but until today, the approach to planning such camps has not changed. Due to its simplicity, a ‘military-like’ grid arrangement became the prototype applied all around the world, with no specific reference to location, culture or climate. Refugees are individuals who have become displaced and torn away from their urban fabric, which changes the most essential existential need – the need to dwell. Therefore, tracing the natural process of dwelling and resettlement should be the basis for planning a camp, as it is the natural way in which people become acquainted with a place. Current planning provides aid and protection for the refugees, but does not teach them how to sustain themselves. The manner in which the camp is created suggests an end to natural growth. Therefore designing a possibility for the refugees to sustain themselves would be a much more efficient solution, enabling a refugee to generate, create and produce, and thus move back naturally into his environment. A closer look at the type of refugees in the camp is important; considering differences in culture, religion and traditions when planning would lead to different outcomes depending on the region. Encouragement of self-sustaining strategies, like farming, would categorize refugees as an agrarian society rather than simply as a displaced one. Allocating different spaces for people with different possessions and family sizes would also generate a more natural order. As for the living unit, it is important that the method of building allows easy access to all refugees of all ages, by means of available materials with techniques that are not foreign. Thus, the act of making becomes the act of healing.

Poetics of Architecture II

Poetics of Architecture  II

 

زلف  آشفته   او  موجب   جمعیت   ماست

چون چنین است بس آشفته ترش باید کرد

در همه فرهنگها، با اصطلاحاتی مواجه می شویم که یا قابل تعریف نیستند و یا از فرط تکرار، تعریف پذیری آنها فراموش شده است. در تعریف این گونه اصطلاحات، به جای استفاده از واژه ها، از یادآوری یک حساس، یک سلسله تصاویر یا حتی یک مزه و رایحه سود برده می شود.

در هنر به هر شکل نیز موارد زیادی از این دست وجود دارد و واژه معماری شاعرانه نیز، یکی از آنهاست. برای این واژه، آن قدر مصادیق متفاوت و متناقض وجود دارد که به درستی نمی توان عوامل متفاوتی را که در شکل گیری چنین حسی، اصیل هستند، شناسایی کرد و همین عدم توانائی سبب می شود که در رسیدن به یک تعریف درست، برای آن، مشکلاتی پدید آید.

عده ای می گویند: تنها با داشتن یک حس شعر گونه در کنار دانستن تکنیک معماری، این واژه می تواند مصادیق خود را عنوان کند. دیگران می گویند: این معماری سرشار از ایهام و ایجاز و خیال است و گروهی کاربرد این واژه را جایز نمی دانند، زیرا معماری را در رسیدن به مرز مهارت شعر، ناتوان می شمارند.

ما آنچه مسلم است، میان فضای بنا شده، فضای ذهن و نیز اقلیم دل، همشکلی های اجتناب ناپذیر وجود دارد، به گونه ای که نمی توان یکی را بدون دست بردن به دیگری، تغییر داد و معمولا این فضای درون آدمهاست که مسکن و روح یک شهر را شکل می دهد و می سازد.

بشر حس درک فضا را بدین جهت از دست داده است که سرچشمه تخیل آفریننده اش خشکیده است. او نه تنها دیگر قاد به رویا پردازی نیست، بلکه حتی از طرح ریزی رویاهای خود نیز، عاجز است. عدم توازن و ناهماهنگی شهرها و زشتی فزاینده ای را که اینک در همه جا، چهع در کشورهایی که جهان سوم نام گرفته اند و چه در کشورهای ما بعد صنعتی مشاهده می کنیم، حاکی از ویرانی درونی انسان امروزی است. گوئی آدمی با محیط خالی از هر گونه محتوای عاطفی سرو کار دارد. همچون انسان الگو پذیر و تکراری، که خود به دلیل بی محتوائی اوست، فضا نیز کاملا یک دست و متجانس شده است.

آنچه آدمی را بیزار می کند، فقدان برجستگی و در یک کلام، کاهش ساده فضا به بعد کمی انسان است. گوئی فضا، یک قالب میان تهی است که محتوای تهی تر اشکالی را در آن ریخته باشند، که تن به ثبات نمی دهند. ژان پل دله راست می گوید: زشتی، توهم نیست. یک تجاوز واقعی است. معماری همواره، در ارتباط با یک رویا، یک اتوپی و یا یک تخیل انجام گرفته است.

هر محتوای فضائی با یک شیوه ی زندگی،با یک نحوه شناخت و حتی می توان گفت با یک شیوه حضور همراه است.

با گذر از بنارس به اصفهان و از آنجا به پاریس و سپس لوس آنجلس، نه فقط از فضاهای گوناگون عبور نمی کنیم، بلکه با شیوه های زندگی و بینش های غالباً ناهمسان در می آمیزیم. اگر اسنان این فضاهای گوناگون را در زمان و مکان طرح ریزی کرده است، به این دلیل است، که این فضاها، بخش جدائی ناپذیر طبیعت او و مکان های برگزیده چشم انداز جان او هستند، که اگر هم پس رانده شده اند، هر آن می توانند سر برآورند.

مسئله ای که معماری جدید در نظر نمی گیرد، سر برآوردن دوباره این فضاهای مدفون شده است که به دلیل نبود مکانی مناسب می توانند از رههای غیر مستقیم، دوباره ظهار شوند. به راستی آیا کشف زمان : فضای جان، تلاقی یک احساس حاضر و یک خاطره نیست؟

“احساس توامان حاضر و خاطره، همان رابطه ای را با زمان دارد که دسگاه ریز بین با فضا. این جفت احساس، توهم برجستگی زمانی میافریند. “

این بدان معناست که حضور انسان تنها به بعد فضا محدود نمی شود، بلکه عمود وار، همه فضاهای کیفی گونه گون بسته به حالات روحی انسان بالقوه در او حضور دارند و اگر هم از قلمرو شکفتگی خویش رانده شده اند، باز در هیبت صور ذهنی آرمانی تجسم می یابند.

آنچه از حیث فیزیکی در نظام محسوس ممکن نیست، در مقیاس جان امکان پذیر است.

روان مانند فضای خیالی می تواند، آشتی ناپذیرها را بر هم منطبق سازد، علیت را استعلا بخشد و ما را به فضاهای هر چه لطیف تر، رهنمون شود. به فضاهائی که شاعران و عارفان در مکاشفه های خویش و در مدینه های تمثیلی، بر ما مکشوف می سازند.

اندیشمندان ایرانی، در نگرش خود نسبت به زمان ها و مکانهایی که کیفیت های متفاوت دارند. تمایز گذارده اند. برای مثال، فضاهائی که در مینیاتور، بر روی هم و یا پهلوی هم قرار می گیرند، که گذار از یکی به دیگری با تغییر در حالات درونی صورت می گیرد.

تجلی یا هالۀ تقدس است که از یک اثر ، خواه یک شهر و یا یک تصویر مینیاتور، یک آئینۀ جادویی می سازد. زیرا توجه فرد همواره به کشف حجاب کیمیائی از روشنائی ، معطوف بوده است.

هنگامی که قطعۀ شعری از یک شاعر، به عنوان یک نظر باز اشراقی ، که به چنین فضاهایی شکل نمادین می بخشد را مورد نظر قرار می دهیم ، در می یابیم زمانی را که نه منقطع بلکه همانند یک انتظار ، یعنی فضای معلق در فاصلۀ میان مبدا و معاد ، ازل و ابد که اهنگ رفتار او را موزون می کند، همان فضای الگویی معماری است که گذر از فضای بسته به فضای بسته دیگر را بدون انتطاع مجاز می دارد و دگرگونی از حالتی به حالتی دیگر را برای ما فراهم می سازد .

با دانستن این نکته که ساختمان هر فضای قابل سکونت، در غایت امر، گذار به سوی دنیاهای نا پیدا و جستجو برای یافتن فضاهای گم شده است می پردازیم به این که:

در هر گفتگویی با غرب، سایر تمدنهای آسیایی نیز کم و بیش، هم صدا هستند و بر خلاف تمایزات فاحشی که از لحاظ مذهب، سنت، سیاست، توسعه صنعتی و پیشرفت اقتصادی میان این تمدنها موجود است، ما بازماندگان تمدنهای بزرگ آسیایی نسبت به غرب ، در یک گردونه تقدیر تاریخی قرار گرفته ایم.

سنجش دقیق این تقدیر تاریخی و بررسی تحولاتی که در شرف گذراندن آنیم- یا در آینده ای نزدیک بنیاد جوهری تمدنها ما را یکسره دگرگون می کند- امری است که باید هم اکنون متفکران این قاره کهن را به خود مشغول دارد.

روزگاری است که دل چهرۀ مقصود ندید

ساقیا   آن   قدح   آینه   کردار   بیار

جنبه های کاملا متفاوت دو بینش، جنبه هایی هستند که کتعلق به دو وجه وجودی متغایرند و در برخوردشان با یکدیگر ، ما را به رفتاری نسنجیده و واکنشی غیر قابل پیش بینی سوق می دهند.

در چیره گشتن بر هر معارضه ای ، برابری نیروهای  موثر و تجانس ساختمانی ایده های عمل در کشمکش ، وسیله ای برای زایش نو، بازسازی خود و ایجاد نیروهای نو خواهد شد و این همان پدیده ای است که ما آنرا غالبا در برخورد تمدنها و در رنسانس های کمابیش موفقی که در متن یک فرهنگ متحقق گشته اند، باز می یابیم. این برخوردها و گفتگو ها که در داخل یک تمدن تحقق می یابد ، برای کسانی که عامل و معروض آنها بوده اند و از آنها الهام گرفته اند و بر آنان چیره شده اند هم حکم معارضه را داشته اند و هم موجب آزادی ، شکفتگی و احیای نیروهای آفرینندۀ آنها بوده اند.

اگر تفکر کسانی چون ابن رشد و ابن سینا، متفکران مغرب را به گرفتن وضع در برابر این معارضه جویی شرقی وا می دارد؛ اگر در برابر جبر یونانی – اسلامی خلق از عدم که ناشی از ارادۀ مختار در مسیحیت است، قرار می گیرد؛ اگر فیضان وجود و خلق  از عدم در کشمکش هایی که برای  زایش و باروری افکار موثر و پر ثمرند با هم تلاقی می کنند ، به این علت است که اسلام و مسیحیت ، با وجود اختلافات بزرگشان، هر دو به مرجع برتر الهی و روحانی معتقدند و اینکه تجربۀ کسانی چون ابن عربی و مایستر اکهارت در اصل همانندند؛ هر چند فضای فرهنگی آنها از حیث اشکال بروزشان را با یکدیگر متفاوت باشند.معارضه جویی عصر ما در عین حال حکم یورشی را دارد که موجب واریزی کامل ارزش ها و تشتت اصول و آداب فکری و زیستی ما می گردد. علت این است که ارزش های عامل در آن هیچ گونه وجه مشترکی با ارزش های پیشین ندارد.

ارزش های کنونی نه فقط چندان اعتنایی به امکان شناسایی شهودی ، به حرمت طبیعت و به درستکاری انسان نمی کنند، بلکه یکسره به استثمار طبیعت و شرایط اقتصادی زندگی آدمی ، می اندیشد.

در مقابلۀ کنونی که ما با آن مواجه ایم همۀ ایده هایی که نیروی محرکۀ تمدن مغرب زمین هستند وجود دارند: از مفهوم ارادۀ نیروی معطوف به قدرت گرفته تا تکنیکی و تجربی که ناظر بر غایات عملی است و مفهوم جریان تاریخ و بالاخره مفهوم انسان به سوائق خود تقلیل یافته است.

تاریخ برای ما، تاریخ مقدس است و به عبارتی غایت شناسی است. در چنین بینشی ، بزرگی انسان به تائید ارادۀ معطوف به قدرت نیست، بلکه به خلاصی از آن است. به همین مناسبت است که هر شریعتی در مشرق زمین ، هندی، اسلامی یا چینی، ناظر بر عمل بی منظور است. ( نظیر بهاگاوات گیتا در هند) یا ناظر بر بی عملی است. ( نظیر آئین دائو در چین) بدین ترتیب تصور آدمی در غباری از ایسم ها که هر یک به ارزشها و معیار های جهان بینی خاصی متکی هستند، پراکنده نمی شود، بلکه در پنداری از کلیت انسان در همه مراتب وجود شکل می گیرد.  به این معنی جهان نه فروغ عقل جزئی است و نه شبکه ای از قوانین فیزیک و ریاضی. جهان حضور در کلیتی است که نه در عینیت اشیاء ، بلکه در کشف و شهود چهره می گشاید. در چنین پنداری، خدا دیگر نه تکلیف نا مشروط عقل عملی (کانت) نه تابشی از روح انسانی( فوئورباخ) و نه زاده بیگانگی مذهبی(مارکس)، بلکه تجلی قدسی و بداهت بیواسطه است. هر تمدن و هر پنداری از جهان، هیاتی است که اجزایش یک کل ارگانیک را می سازند.

همین بستگی های ساختاری و ارتباطات شکلی بسیار عمیق در جنبه های مختلف یک تمدن اند که نگرش آدمی، مقولات جایگاهی ( زمانی – مکانی ) و کل انسجام یافته یک فرهنگ را متعین می سازد.

در تمدنی که فکر اساطیری شاعرانه اش هنوز نظیر فرهنگیان سنتی پیشین، زنده است و از نشات ملکوتی برخوردار، مقولاتی چون مکان، زمان و علیت، اموری کیفی و تابع ساختمانهای تمثیلی روح اند و نه قوانین روشن و متمایز عقل.

انحطاط کنونی مشرق زمین به وضوح نشان می دهد که ارزشهای دینوی شده تمدنهای آسیایی نه دیگر رمق پیش را دارند و نه اعتبار سابق خود را. اما این واقعیت مانع از این نمی شود که نشانه هایی از آن باورها، پندارها و مقولات نگرش و احساس جادوئی که در اعماق اندیشه و خاطره ما سرکوب گشته اند به جا نمانده باشد.

درست در حوزه عاطفی است که ما همان هستیم، که بوده ایم.

میان آنچه گمان می کنیم که باور داریم و آنچه احساس می کنیم شکافی چنان پدید آمده که ما را به ترکیبی تازه با ارزش نیروهای نو و آفریننده بر نمی انگیزد.

نمود این حالت در تجلیات هنری، کارها و آثار ادبی ما نیز آشکار می گردد و چنین روالی، نیروهای خلاقه ما را فلج می کند. چون ما در برابر معارضه جوئی معاصر به هیچ حربه متقابلی مجهز نیستیم.

ما حتی امکان انتخاب نداریم چون آنچه بر ما تحمیل می شود جزئی از چیزی نیست که ما بتوانیم آنرا تجزیه کنیم و از آن میان ، عناصر مناسب با حال خود را برگزینیم. آنچه بر ما تحمیل نی شود ساختمان یک هیات کلی تجزیه ناپذیر است.

اما تکلیف اعتقادات کهن، این خاطره ای که در خود داریم چه خواهد شد؟

آیا میراث ما قادر است جریان حوادث را اصلاح کند و مامنی برای زندگی درونی ما تامین نماید؟

ما هنوز به اندازه کافی با تکنیک مانوس نشده ایم، میان وجود شیئی و مقولاتی که میزان عمل ما هستند هنوز تناسب و تطابق تام وجود ندارد و چه بسا که در پندار ما ، مایه ای از تفکر اساطیری- شاعرانه، شکل اشیاء را دگرگون می کند و آنها را بیشتر بصورت بازیچه بر ما می نمایاند تا شیئی کار ساز ، و شاید به همین سبب است که ما مشرق زمینی ها ( به استثناء ژاپنی ها) در کارائی تکنیکی خود، این چنین متزلزلیم.

وضع هنر نیز نزد ما به همین گونه است.

هنر شرقی همواره در سنت خود باقی مانده است. در این نظام فرهنگی، الگو ها و شکل ها در همشکلی های دیداری، تکرار می شوند.  بنابراین منظور هنرمندان ما ، نه ابداع انفرادی و تغییر، بلکه وفاداری به روح و خاطره قومی است.

از بروز این وفاداری همانا محو شدن فرد در کلی است که او را در خود مستحیل می سازد، به همین دلیل است که تجربه معنوی کلی انسان چنین اهمیت، در نزد ما می یابد.

کسانی که متذکر هستند به این خاطره راه دارند، کسانی هستند که محجوب نمی مانند.

محجوب نماندن یعنی را بردن به اسرار و هر راهبردی در حکم گشودن جهانی است که در درون هنرمند نیز هست. جهان گشائی به این معنای خاص، ناشی از دید هنرمند از حقیقت است.

وقتی فضائی برای شکفتن تفکر شهودی و اساطیری نباشد، آزادی درونی آدمی دچار تنگنا می شود.

آزادی فقط آن امری نیست که انقلابیون آنرا در اعتراض به نظام مستولی و بر ضد بی عدالتی های اجتماعی یا در غلبه مبارزه طبقاتی می بینند. آزادی علاوه بر همه اینها بینشی بی غرض و بی منظور در بازی جهانی است. نگاهی که ژرفی اش را در ایده آل فرزانگان حکیم چنانکه در اندیشه های بزرگ مشرق زمین بروز  کرده اند، می توان یافت.

پیروان مکتب ودانتا می گویند: یک شناسائی تجربی، تا وقتی که خلاقش به اثبات نرسیده معتبر است. و می توان گفت: مادام که هستی محجوب بماند، حقیقت، همانا آزمون ما از جهان تجربی است .

نتیجه معارضه جوئی معاصر اینست که ما در خطر تغییر رابطه انسان با جهان و طبیعت قرار داریم.

در نهایت، این مقابله نه فقط گفتگوی بین تمدنها را میسر نمی کند، بلکه حکم انحلال تمدنها را از طریق انحلال تمدنی دارد که دیگر جهانگیر شده است.

ما مشرق زمینی ها در برزخ بی ثبات و بیقراری که چنین ما را آسیب پذیر و واکنشها مان را غیر قابل پیش بینی می سازد، گرفتار شده ایم و میان این دو قطب نوسان می کنیم:

لائوتسه و مارکس. میان رفتار جوانمردانه سامورائی ها و خشونت اقتصادی.

جائی که نیروهای خلاق منفعل شوند بروز همه گونه احوالی ممکن است . حتی غیر محتمل ترینشان.

آیا می توان سازشی میان این دو وجه وجودی که یکی ما را به امنیت اجتماعی یک ایدئولوژی معین و غایات و وسائل محدود دعوت می کند و دیگری ما را به گفته اکهارت به کویر هستی یا به گفته حافظ به بانگ جرس می خواند ، ایجاد کرد.

هرگاه این معما را بگشائیم و یا لااقل این سوءال را مطرح سازیم، آنگاه تا حدی خود را دریافته ایم.

 

 

Poetics of Architecture

درودی گرم بر ارمغان وثوقی

در یکی از دیدارهایم از ایران سالها پیش دوستی علاقمند به معماری، خانم معماری را به من معرفی کرد. تعداد دفعاتی که ملاقاتشان کردم به یاد نمی آورم ولی نیک خاطرم هست، پیاده روی را که از سایت پروژه ای که درباره آن هم از من و هم از ایشان نظر خواهی شده بود، از نزدیکی های پارک جمشیدیه تا میدان ونک، در نزدیکی های محل کار ایشان را با هم طی نمودیم. نگرش دیگری به معماری بیان میشد. نمی دانم چه واژه ای را باید به کار برد: معماری شاعرانه ، معماری فلسفی یا ژرفای در هم آمیزی بافت معماری و فرهنگی  .چند روز بعد از آن پیاده روی پایان نامه کارشناسی ارشد ایشان به دستم رسید که متنی حدود پانصد صفحه بود که در آن تنها حجم و وزن کار نبود که جلب توجه می کرد.در این متن یک لغت ،یک تصویر، یک اندیشه بدون فهم و درایت و شناخت عمیق به کار برده نشده بود. از آن زمان سال ها گذشته است،چندی پیش دانشجوی دکترایی لطف کرده بود و برای نظرخواهی در رابطه با موضوع پایان نامه اش به ملاقاتم آمده بود. موضوع پایان نامه وی شعرو معماری بود. به یاد خانم مهندس وثوقی افتادم و در دلم گفتم حتما در جایی از این کره خاکی کاری ارزشمند را انجام میدهد .

سطور زیر از پایان نامه ایشان است.

                                             ***

   اندیشیدن یعنی پاسخ گفتن به ندائی که دمی از فراخواندن ما باز نمی ایستد، پس نه فقط منحصر به بعد زمانی مربوط به یک لحظه است، بلکه استمرار دارد.

اثری که پیش روست، محصولی است از آنچه تا کنون تجربه، بازیافت و سنتز شده است و اگر چه بار گذشته را حمل می کند، آینده را نیز می بیند. مدرنیته، کاری جز این نمی کند که هر آنچه آموخته است را به صورت انتزاعی ببیند و سپس بعدی ماموس برای آن ها در نظر بگیرد. حتی اگر این تدوین را برای امروز انجام می دهد، آینده را هم درش می بیند. یعنی طریقۀ تدوینش بوی آینده را می دهد.بوی فضای نسل بعد را هم می دهد. منظور از حمل بار گذشته و مطرح کردن آن چه در گذشته وجود داشته، تکرار آن ها نمی باشد، زیرا گذشته چیزی نیست جز امری که باید از آن در گذشت. سخن بر سر این است که دریابیم چه چیزی چنین گذشته ای را امکان پذیر ساخته ، سبب پیش آمدن آن شده و آینده ای برای آن تدارک دیده است. پس سخن بر سر چه چیز است.

آن چه اکنون به وجودش می اندیشیم، چیزی است که آن ، سال های گذشته آموزشی را در بر گرفته و لحظالت بحرانی کمی ررا زندگی نکرده ، در دورانی که قبل از ورود به عرصۀ آموزش آکادمیک ، شاگردی عزیزانی را تجربه کرده است و یا در رفت و آمدهایی که مناسبت هایی باعث شده اند دانشجویان شهرهای دیگر شناخته شوند، طی مسیر از تهران به  کرمان و بر عکس. همه این ها مرا به پاسخی می برند که امروز نسبت به خودم ، نسبت به محیطم و نسبت به اندیشه هایم، همین امروز یک بار برای همیشه بی نیازم نکند.

اگر در هر مقطع، به پاسخی متناسب با آن می رسیم، این پاسخ مربوط به یک مورد معین ،در یک لحظه خاص،ملزم به گرفتن پاسخ نیست.بلکه متعلق به لحظه ای است که در یک بعد زمانی دیده می شود . این بعد دو سمت دارد ،یکی گذشته است و دیگری آینده که متعلق به  من و بسته به محیط نیز خواهد بود .آینده ای که می خواهد عاشقانه با آن محیط تبادل اندیشه کند .برای همین از راه معماری درهایی را برای گفتگو باز می کنیم .آن چه در زمان حال زاده می شود،گذشته ای را با خود به همراه دارد ولی به امکان ها و ابهام های خود در آینده دسترسی پیدا خواهد کرد .

این فضای اندیشه شده را در مقابل انسانها (آن هایی را که نمیشناسیم)قرار می دهیم و و تصویرهایی را در مقابل آنها ارائه می کنیم و منتظر می مانیم تا شروع به پاسخ گفتن کند.به عبارتی از وجود آنها در تعریف فضای مربوط کمک می گیریم.یک اثر پذیری متقابل از آدم ها بر روی فضا و از فضا بر روی آدم ها.ما در عالم مثال زندگی می کنیم ،فضایی که صرفا مجازی است و می خواهیم از آن فضای مجازی ،یک فضای ملموس طراحی کنیم (به عنوان یکی از وجوهی که دارد).مکانی که اگر آنحا بنشینند بهتر است از جاهای دیگر. مکانی که به دلیل شاخه و برگ هایی که دارد ؛به دلیل جنس کاربردی – تشخصی- هویتی خودش ،چه به عنوان فضای درون ،مکمل چیزی خواهد بود که مرا راضی می کند.

ویژگی های فضای ذهنی تخیلی و عناصر و عواملی که در شکل گیری عملکرد آن مؤثرند:

1.      فضایی است همگانی که این همگانی بودن با مال همه بودن فرق دارد .

2.      فضایی خصوصی که در گستره ای همکانی کار می کند.

3.      فضایی که انسان را وا می دارد به ساحتی دیگر از وجود دست پیدا کند،غور کند و به تجربه ای جدا از روزمرگی ها بپردازد.

4.      فضایی که مطابق با اندیشه های هر آدمی،گام های بعدی را برای او تعیین می کند و زمینه ای را فراهم می سازد تا او بتواند استمرار تجربه هایش را حفظ کند .

5.      فضایی که تعیین می کند انسانها چه ببینند،چه تصاویری را درک کنند و چه رابطه ای با آن ها ایجاد کنند و این تصاویر چه انعکاسی در ذهن آنها خواهد گذشت- چه وقت ببینند.

6.       فضایی که تعیین می کند انسانها چه بشنوند،چه محرک صوتی را پاسخ دهند و چگونه در فضای سیال مملو از اصوات ،حرکت کنند و این حرکت چگونه حرکتی خواهد بود – چه وقت بشنوند.

7.      عناصری که به عنوان ابزار این فضا را شکل می دهند،از حیث ساختاری ، هم مادی هستند و هم غیر ماده .آنچه ماده است به طریقی و آنچه غیر ماده است به شیوه ای دیگر می تواند اثر گذار باشد.

8.      فضایی که بار معنایی متکی به شکل را به گونه ای تعریف می کند که تصاویر نظم یافته از جانب تدوین گر ،به هنگام رفت با بازگشت متفاوت باشد به گونه ای که حرکت به عقب و تغییر جهت مسیر، درک تصاویر ارائه شده از جانب فضا، متفاوت باشد.

9.      فضایی که در طرح و تدوین آن جهت های مورد نظر تعریف می شوند و جهت های اصلی از فرعی، باز شناخته می گردند.

عواملی که در معرفی کاربری ها دخالت دارند:

الف) مقدار زمانی که هر شخص در این مکان به سر می برد، تعیین کننده مقدار مساحتی است که او نیاز دارد، بر این اساس اشخاصی که به این مکان دسترسی پیدا می کنند، به چند دسته تقسیم می شوند:

  1آن هایی که برخورد می کنند، کنجکاو می شوند اما پس از چندی گذر می کنند.

1 آن هایی که برخورد می کنند، کنجکاو می شوند و به دنبال کنجکاوی خود، وارد فضا شده و آن را تجربه می کنند.

1 آن هایی که می دانند که چه می بینند، کجا می روند و با آگاهی به راهیابی در فضا می پردازند.

1 انسان هایی که در پیدا کردن راه به دیگران یاری می رسانند.

ب) چهار دسته ذکر شده، در تجربه فضا، مقدار زمانی متفاوت را صرف می کنند که از این قرار است.

1 آن هایی که گذرشتان چند ساعتی بیش نمی انجامد و سپس فضا را ترک می گویند.

1 آن هایی که اقامت می کنند و پس از دو یا سه روز آن جا را ترک می کنند.

1 آن هایی که بیش از دو یا سه روز، اقامتی بیست یا چهل روزه دارند، سپس فضا را ترک میکنند.

1 آن هایی که در آن مکان سکونت دارند.

پرتو اول

آن جا که شناخت در میان باشد، اندیشه ها هماهنگند.

تابش 1. تجلی یا هاله تقدس است که از یک اثر، آینه ای جادویی می سازد.

تابش 2. وقتی فضائی برای شکفتن تفکر شهودی و اساطیری نباشد، ازادی آدمی دچار تنگنا می شود.

تابش 3. خاطره ازلی پیامی دارد و راغب این است که پیام خود را در دل و ذهن آدمی نگه دارد.

تابش 4. هر هنر اصیل به چشمه ازلی آفرینش که همه رویاهای ملل مختلف از آن سیراب می شوند، راه دارد.

تابش 5. هر درایت حقیقی و واقعی، عمل روح است نه عقل.

تابش 6. آن چه بنیان می بخشد، نه به سوال چرا، بلگه به پرسش از کجا پاسخ می دهد.

تابش 7. نیروی تخیل است که صور ازلی را از قوه به فعل در می آورد.

تابش 8. آن، نه فقط فراسوی عقل و فهم، بلکه ضد آن است و می کوشد مقولات ذهنی را از پی براندازد.

تابش 9. دانستن این که این، آنست یا آن، این، مستلزم این است که …. .

تابش 10. اگر مقولات خاص بینش اساطیری با قوانین منطقی صدق نمی کند، دلیلش این نیست که …. .

تابش 11. زمان، اساطیر را هر دم و هر لحظه باز می آفریند و آن را به گردش وا می دارد.

تابش 12. مکان، در بینش اساطیری مظهر یک ساحت کلی است و کل مکان … .

تابش 13. در یک سفر آیینی، امپراطور حرکتش را طوری تنظیم می کند که … (غرض از سفر آئیینی).

تابش 14. ارتباط میان قوه متخیله و فضای اساطیری به گونه ای است که … .

تابش 15. کلام اساطیری به منزله علامت و نشانه قراردادی نیست، بلکه … .

تابش 16. این که بدانیم خاطره ازلی خود را فراموش کرده ایم، یک درجه بهتر از ان است که حتی ندانیم که فراموش کرده ایم. (بررسی علل مرگ اساطیر )

تابش 17. نور و صوت در جلوه یک وضعیت خالص.

1 مراتب و درجات ظهور نور.

1 چهار درجه ظهور صوت.

تابش 18. خداوند در ژرف­ترین جایگاه سکوت، حضور دارد.

تابش 19. و قانون خارق العاده “بیان” ، “ظهور” و “تعبیر” بر او آشکار شد.

تابش 20. …. . خلا، هیچ یا تهی؟

تابش 21. نه این است که من می اندیشم پس هستم، حقیقت این است که … .

تابش 22. نماد شکل پیدای یک صورت نوعی ناپیداست.

تابش 23. کلیدی را برای گشودن قفلی به کار بردن، به معنای یکی گرفتن کلید و قفل نیست.

تابش 24. درجه وجود به درجه حضور بستگی دارد.

Enjoying Architecture

Enjoying Architecture

 

سر یک کلاس درس رفتن ، دانشجویان را ملاقات کردن .اگر ظرفیت کشف و شنیدن هنوز در استاد باشد، گهگاه امکان کشف گنجینه هایی را بدست می دهد که شاید خودشان هنوز به ارزش والای خود لااقل به اندازه کافی آگاه نیستند . نمی دانم چگونه سرنوشت رقم خورده است که بعد از 30 سال تدریس دانشگاهی و تصمیم به کناره گیری از مقام دانشگاهی ، درسی را تحت عنوان معماری تطبیقی برای دانشجویان دکتری معماری دانشکده تهران مرکز دانشگاه آزاد تدریس می کنم . در اولین دور ملاقاتم با این عزیزان ، کمی On Guardحسشان کردم. اما جلسه دوم یخ ها شکسته بود و چند ماهی هر هفته یکی از لذت های زندگیم ملاقات با جمعی خواهان هوشمند و پذیرای شنیدن نگرش دیگری به جایگاه معماری و رابطه معماری و فرهنگ و شناخت بود .

شیما یکی از این عزیزان است . یادم نمی آید جلسه هفتم یا هشتم کلاس بود که با اندکی خجالت کتابی که از شهرساز مشهور بیست سال اخیر اروپای شمالی را به فارسی ترجمه کرده بود به من هدیه کرد . (کتاب زندگی در فضای میان ساختمان ها) و  حال کتاب جدیدی که ترجمه کرده را در دست دارم. گام به سمت مهمی برداشته است . نخستین پرتو با زیر عنوان سیر تکامل معماری خورشیدی

شیماکارهای با ارزش و خوب و سودمندانجام می دهد . قدرشان را بدانیم .

شیما جان خدا قوت

 

Jan Gehl: Life Between Buildings

Stephan & Sophia Behling: Sol Power.  The Evolution of Solar Architecture